Türkiye’nin ilk foto muhabirlerinden, 1934 doğumlu Ozan Sağdıç, 12 Kasım’da Dirimart Pera’da açılan “Zarifane Alay” ile sokağın, kalabalığın ve tesadüfün yarattığı sessiz komediyi gündeme taşıyor. Oğlu Ruhi Oğuz Sağdıç’ın küratörlüğünü yaptığı sergi, 1950’lerden bugüne uzanan bir arşivden, insanların, hayvanların ve nesnelerin bir an için tek bir kompozisyona dönüştüğü kareleri seçiyor. Dirimart’ın sanatçıyı temsil etmeye başlamasının ardından gelen bu ilk kişisel sergi, 13 Aralık’a kadar görülebilir.
Bir foto muhabirinin gülümsemesi
Türkiye’de belgesel fotoğrafın adı anıldığında akla ilk gelen isimlerin çoğu, 1950’lerin ikinci yarısında aynı dergi koridorlarında yetişti. Ozan Sağdıç da onlardan biri. 1956’da, henüz yirmi iki yaşındayken Hayat dergisinin ilk iki foto muhabirinden biri olarak İstanbul’da işe başladı; dört yıl sonra derginin Ankara bürosunu kurmak üzere başkente gitti ve bir daha dönmedi. Bugün, 92 yaşında, hâlâ Ankara’da yaşayan ve çalışan Sağdıç, “Zarifane Alay” ile uzun süre sonra İstanbul’un merkezine, Meşrutiyet Caddesi’ndeki Dirimart Pera’ya geri dönüyor. Bu kez bir müze retrospektifi değil, bir galeri sergisi söz konusu ve bu fark, sergiye hem daha yoğun hem daha kişisel bir ton kazandırıyor.
Serginin adı, sanatçının kendi dilinden ödünç alınmış. Sağdıç, yıllar içinde çektiği bazı karelerde ortaya çıkan tuhaf uyumu tarif etmek için “zarifane alay” ifadesini kullanıyor: ne acımasız bir yergi ne de düpedüz şaka; dünyanın kendi kendine ürettiği, fotoğrafçının yalnızca fark edip kaydettiği ince bir ironi. Galerinin İngilizce karşılık olarak seçtiği “Elegant Mockery”, bu tavrın hem zarafetini hem de iğneleyici tarafını taşıyor.
Tesadüfün koreografisi
Sergideki fotoğraflar, gündelik hayatın birbirinden uzak görünen alanlarından derlenmiş: kalabalıklar, sokaklar, iş yerleri, eğlence mekânları. Ortak nokta, insanların, hareketlerin ve nesnelerin kısa bir an için tek bir bütüne aitmiş gibi görünmesi. Kimi zaman bu birlik bilinçli bir düzenlemenin sonucu; bir tören ya da dans, tekrar eden jestleriyle kendi ritmini kuruyor ve küçük bir sapma bu ritmi kırıyor. Kimi zaman ise tamamen rastlantısal: sokakta birbirini tanımayan iki kişi aynı duruşu paylaşıyor, bir bankta oturanların arasına bir heykel sanki grubun bir üyesi gibi karışıyor, bir hayvan kadrajın içinde insanların ciddiyetini yineliyor ya da bozuyor.
Galerinin paylaştığı seçkideki üç iş, bu yaklaşımın farklı dönemlerine örnek oluşturuyor. 1957 tarihli “Sirkeci’den Anadolu’ya Taksi Dolmuş, İstanbul”, yolculuğun henüz başlamadığı bir bekleme ânını yakalıyor; 1958 tarihli “Motosiklet Üzerinde Uyku, Selimiye, İstanbul”, Üsküdar’da motosikletinin üstünde dinlenen bir adamın bedeniyle makinenin biçiminin nasıl birbirine karıştığını gösteriyor; 1969 tarihli “Güven Anıtı, Ankara” ise başkentin en tanıdık kamusal heykelini, çevresindeki insan trafiğiyle birlikte yeniden okumaya davet ediyor. Üç fotoğraf da Hahnemühle Matt Fibre üzerine FineArt baskı olarak, 40 x 60 cm boyutunda ve iki adetlik edisyonlarla sunuluyor. Bu, Sağdıç’ın basın fotoğrafı olarak doğan görüntülerinin koleksiyon nesnesine dönüştüğü ilk kapsamlı an olarak da okunabilir.
Hayat dergisinden devlet sanatçılığına
Sağdıç’ın hikâyesi, Türkiye’de fotoğrafın gazetecilikten sanata evrildiği yolun özeti gibidir. Burhaniye’nin Pelitköy’ünde doğan, İzmir Buca’da ve İstanbul Kabataş Erkek Lisesi’nde okuyan genç adam, ilk kutu makinesini 1953’te eline aldı. Hayat dergisi yılları onu Anadolu’nun dört bir yanına gönderdi; Ankara’ya yerleştikten sonra Devlet Tiyatroları’nın sahne fotoğrafçısı oldu, afiş ve kitap kapağı tasarımları yaptı, Turizm ve Kültür Bakanlığı yayınlarına katkı verdi. 1968’de The British Journal of Photography’ye gönderdiği bir kare “yılın fotoğrafı” seçildi. Daha sonra Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi ve Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nde fotoğraf dersleri verdi; 1998’de Devlet Sanatçısı unvanını, 2014’te Aydın Doğan Ödülü’nü aldı.
Bu birikimin kamuoyuyla en geniş buluşması, 2024’te İstanbul Modern’in fotoğraf galerisinde açılan “Ozan Sağdıç: Fotoğrafçının Tanıklığı” oldu. Yüz yirmi yedi fotoğrafla dönemin siyasetçilerinden sokaktaki işçilere uzanan o sergi, Sağdıç’ı Cumhuriyet’in görsel tanığı olarak konumlandırmıştı. Dirimart Pera’daki “Zarifane Alay” ise bilinçli bir daralma yapıyor: tarihsel tanıklığı değil, bakıştaki mizahı öne çıkarıyor. Aynı arşivin bu kez bambaşka bir ruh hâliyle okunması, sanatçının çok katmanlı pratiğini anlamak için verimli bir karşılaştırma zemini sunuyor.
İstanbul sahnesinde yeri
Dirimart’ın son yıllardaki programı büyük ölçüde uluslararası çağdaş sanat isimleri ve Türkiye modernizminin kanonik figürleri üzerine kurulu. Dolapdere mekânında kısa süre önce kapanan Ugo Rondinone sergisinin ardından Pera’da Sağdıç’ı ve 19 Kasım’da Dolapdere’de Koreli-Amerikalı ressam Jin Meyerson’ı sunması, galerinin iki kanat arasında kurduğu diyaloğu gösteriyor: bir yanda dijital ve analog arasında gidip gelen güncel resim, diğer yanda yetmiş yıllık bir analog bakış. Türkiye’nin ikinci kuşak foto muhabirlerinin büyük galerilerce temsil edilmesi henüz yeni bir eğilim; Ara Güler’in müze ve marka iş birlikleriyle kazandığı görünürlüğün yanında, aynı dergide aynı yıl işe başlayan Sağdıç’ın Pera’daki bu sergisi, Türk fotoğraf tarihinin ikinci büyük anlatısının da piyasada ve kurumsal hafızada yer bulmaya başladığının işareti.
Kasım ortasında Pera’ya yolu düşenler için, Meşrutiyet Caddesi’ndeki bu sergi, aceleyle değil ağır ağır bakılmayı hak ediyor. Çünkü Sağdıç’ın fotoğraflarının derdi büyük tarih değil; birkaç saniyeliğine kusursuz hizaya gelen ve sonra dağılan küçük dünyalar.
Pratik bilgiler
Sergi: Ozan Sağdıç, “Zarifane Alay” · Küratör: Ruhi Oğuz Sağdıç · Mekân: Dirimart Pera, Meşrutiyet Caddesi No: 99, Beyoğlu · Açılış: 12 Kasım 2026, Çarşamba, 18.00 · Tarihler: 12 Kasım – 13 Aralık 2026; pazartesi kapalı · Giriş ücretsiz (galeri sergisi).
Görsel: Ozan Sağdıç, Motosiklet Üzerinde Uyku, Selimiye, İstanbul, 1958. Hahnemühle Matt Fibre üzerine FineArt baskı, 40 x 60 cm. Sanatçı ve Dirimart’ın izniyle.