Katar Müzeleri’nin düzenlediği Design Doha Bienali’nin ikinci edisyonu 5 Kasım’da kapılarını açtı ve 31 Ocak 2027’ye kadar sürecek. Doha’nın en eski mahallelerinden Fereej Al Asmakh’taki 61 tarihi ev, 20 sergi, beş kamusal tasarım komisyonu ve 81 tasarımcılı Arab Design Now 2026 ile tek bir tasarım köyüne dönüştü. Finalistleri arasında Türkiye bağlantılı üç stüdyonun da yer aldığı Design Doha Ödülü ise bölgenin yeni kuşağına 800 bin Katar riyallik bir destek paketiyle açılış haftasını taçlandırdı.
Körfez’in tasarım takvimi bu sonbahar iki hafta arayla iki büyük durağa sahne oldu. Dubai Design Week’in hemen ardından Doha, 5 Kasım’da ikinci Design Doha Bienali’ni açarak Körfez’in tasarım söylemini sergi salonlarından bir mahallenin sokaklarına taşıdı. Katar Müzeleri Başkanı Şeyha Al Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al Thani’nin açılışını yaptığı bienal, 31 Ocak 2027’ye kadar üç ay boyunca şehrin dört bir yanına yayılıyor; ancak asıl ağırlık merkezi, Souq Waqif ile Msheireb arasında sıkışmış, kerpiç ve kireçtaşı dokusuyla neredeyse unutulmuş bir mahalle: Fereej Al Asmakh.
Bir mahalle, 61 ev, tek bir sergi mekânı
İlk edisyonun 2024’te Msheireb Downtown Doha’nın cilalı yeni yapılarında kurulduğunu hatırlayanlar için 2026’nın en radikal kararı mekân seçimi. Bienal Direktörü Fahad Al Obaidly’nin “Arap tasarımcılar için bir köy” olarak tanımladığı Fereej Al Asmakh’ta 61 tarihi ev sergi, atölye, satış alanı ve toplanma mekânı olarak yeniden işlev kazandı. Avlulu evlerin ölçeği, sergilenen işlerin çoğunun el yapımı ve malzeme odaklı olmasıyla birebir örtüşüyor; kil, yün, cam, alüminyum, hurma yaprağı ve çelik, bu kez beyaz küp galerilerde değil, bu malzemelerin zaten yüzyıllardır yaşadığı duvarlar arasında sergileniyor.
Sanat Direktörü Glenn Adamson’ın kürasyonel çerçevesi dört fiil etrafında kurulu: Taşı, Biçimlendir, Yap, Geri Ver. “Translating Knowledge: From Ancestral Systems to Economic Futures” başlığı altında toplanan program, atalardan devralınan üretim bilgisinin çağdaş tasarım ve geleceğin ekonomileri için nasıl bir kaynak olabileceğini soruyor. Adamson’ın tanımıyla tasarım burada nesiller, kültürler ve topluluklar arasında evrilen bir bilgi biçimi olarak ele alınıyor. Bu, son beş yılda Milano’dan Londra’ya tasarım haftalarında güçlenen zanaat-malzeme eksenli söylemin Körfez’deki en kapsamlı karşılığı.
Arab Design Now 2026: 81 tasarımcı, 78 yeni iş
Bienalin omurgası, Bahreynli mimar ve küratör Noura Al Sayeh’in ikinci kez üstlendiği Arab Design Now. Msheireb’deki i22 binasında ve Fereej Al Asmakh’ta izlenebilen sergide 81 tasarımcı ve atölyenin 78’i bu bienal için üretilmiş işi yer alıyor; işlerin arkasındaki zanaatkârları ve coğrafyaları gösteren 16 yeni film de sergiye eşlik ediyor. Al Sayeh’in ifadesiyle bu edisyon bağlamı ön plana alıyor; bitmiş nesne ile süreç aynı ağırlıkta sunuluyor.
Sergi beş tematik hat üzerinden okunuyor: anlatı ve süsleme; toprak ve tarımsal pratikler; üretim ve çıkarım manzaraları; zanaat, teknoloji ve topluluk; aidiyet ve göç. İsim listesi, bölgenin tasarım sahnesinin ne kadar genişlediğini gösteriyor: Dima Srouji, Shahira Fahmy Architects, Aziza Chaouni Projects, Material Cultures, Carl Gerges Architects, Omar Chakil, Ramdane Touhami, Studio Safar ve jüri başkanlığının yanında katılımcı olarak da yer alan India Mahdavi aynı çatı altında.
Kamusal alanda serinlik tasarımı
Bienalin en görünür katmanı, Concéntrico festivalinin direktörü Javier Peña Ibáñez’in küratörlüğünü yaptığı beş kamusal tasarım komisyonu. 300’ü aşkın başvurudan seçilen projeler, Körfez’in en yakıcı tasarım sorusuna, sıcak iklimde gölgelik ve serinliğin nasıl üretileceğine odaklanıyor. Studio by Three’nin Falajscape’i antik falaj su kanallarını paslanmaz çelik bir ağ olarak yeniden kuruyor; Lübnanlı platau’nun Shoreline’ı geleneksel dhow teknelerinden esinlenen ahşap bir kara parçasıyla Doha’nın dolgu alanlarıyla değişen kıyı çizgisini hatırlatıyor. Meriem Chabani’nin (NEW SOUTH) Salsabil’i seramik küreleri mimari tuğla gibi kullanarak çağdaş bir buharlaşma soğutması kuruyor; Haitam Daoudi ve Óscar Cruz’un Cooling Pots’u asılı toprak kaplardan bir gölgelik oluşturuyor; Abdalla Almulla’nın Palm Construct’ı ise hurma gövdesi, arish ve khoos dokumasıyla çöl mimarisinin nefes alan barınaklarını geri çağırıyor. Hepsinin ortak noktası, iklim adaptasyonunu teknolojik bir yük olarak değil estetik bir fırsat olarak ele alması.
Yirmi misafir sergi arasında Meksikalı Fernando Laposse’nin The Sower’ı, Turquoise Mountain’ın üçüncü kuşak Nablus çini ustası Jalal Aslan’ın hayatını anlatan Aslan’s Love Story’si, Bricklab’in Körfez’in yapılı çevresini şekillendiren cam, beton, çelik ve asfaltı masaya yatıran Post-Oil 2026’sı ve Kéré Architecture’ın tam ölçekli gölgeliğiyle Al Khor Urban Futures öne çıkıyor. Monobloc plastik sandalyeye adanmış A Monobloc’s Memoir ise bienalin kendisiyle dalga geçebilen tarafı.
Ödül, finalistler ve Türkiye izi
Açılış haftasının kapanışında, 7 Kasım’da İslam Sanatları Müzesi’nde Design Doha Ödülü’nün dört kazananı açıklandı. 550’yi aşkın başvuru arasından, India Mahdavi başkanlığındaki 24 kişilik jürinin seçtiği isimler: zanaat kategorisinde Bahreyn merkezli Bahraini Danish’in geri kazanılmış Cape tik ağacından ürettiği modüler paravan Mesh!; ürün tasarımında Lübnanlı Post Design Studio’nun (Dia Mrad) evin o an güneş, jeneratör ya da şebekeden mi beslendiğini renkli ışıkla gösteren PSI-01’i; mobilyada Shaha Raphael’in fosil desenli taş ve bükülmüş metalle Akdeniz’e selam gönderen Low Tide serisi; yükselen yetenek kategorisinde ise İranlı Yasamin Shaikhi’nin pişmiş pirinç atığı ve hurma çekirdeğinden ürettiği ışıklı yüzeyler, The Spoils. Kazananlar toplam 800 bin Katar riyali ödülün yanında Vitra Campus’ta iki haftalık mentorluk, Doha’daki Liwan Design Studios and Labs’te bir yıllık stüdyo ve Liberty London üzerinden satış imkânı elde ediyor.
İstanbul okuru için listenin asıl ilgi çekici tarafı finalistler. Mobilya kategorisinde Türkiye/Birleşik Krallık merkezli OZRUH (Levent Özruh), geri dönüştürülebilir kuvars kumundan üç boyutlu baskıyla ürettiği PRIMITIVES serisiyle; yükselen yetenek kategorisinde Türkiye merkezli Ekim Design Studio (Ekim Güney Öztürk) WAHA projesiyle ve Suriye/Türkiye merkezli Solidified Design (Inana Abdulli) Re-Imagining Brick ile 20 finalist arasına girdi. MENASA tanımının Türkiye’yi kapsayacak şekilde esnemesi, Körfez’in tasarım ekosisteminin İstanbul’u artık bir komşu değil bir ortak olarak gördüğünün işareti.
İstanbul için ne anlama geliyor
Design Doha’nın ilk edisyonu Katar ekonomisine 62 milyon riyal katkı sağladı ve 885 iş yarattı; bu yıl eklenen Design Doha Connect programı tasarımcıları alıcılar, koleksiyonerler ve fabrikalarla aynı masaya oturtuyor. Model açık: zanaat bilgisi, kamusal alan ve ticari altyapı tek bir takvimde birleşiyor. Aralık ayında İstanbul’da başlayacak ilk koleksiyonluk tasarım fuarı RAREWORKS ve mayısta ikinci kez düzenlenecek Global Design Forum Istanbul ile şehrin tasarım takvimi genişlerken, Doha’nın tarihi bir mahalleyi tasarım köyüne çeviren yaklaşımı, Karaköy’ün hanlarından Haliç’in tersanelerine kadar İstanbul’un kendi mirası için de uygulanabilir bir reçete sunuyor. Bienal 31 Ocak 2027’ye kadar açık; kış rotasında Doha’yı düşünenler için gerekçe hazır.
Görsel: Qatar Museums / Design Doha – Courtesy of Qatar Museums