Alman ressam Robert Janitz’in “Kürk Mantolu Madonna” adlı yeni kişisel sergisi 12 Kasım’da Sevil Dolmacı Gallery’nin tarihi binası Villa İpranosyan’da açılıyor. Sanatçının “ters portreler” serisinden yeni resimler, Raif Efendi’nin Berlin’deki bir galeride bir portreye bakışından yola çıkarak görme, bakış ve temsil üzerine bir sergi kuruyor.
Sabahattin Ali’nin 1943’te yayımlanan romanı “Kürk Mantolu Madonna”, on yıllar sonra Türkiye’nin en çok okunan kitaplarından biri olarak yeniden keşfedildiğinde, hikâyenin merkezindeki o sahne de kolektif hafızaya kazındı: Raif Efendi, Berlin’de bir galeride bir kadın portresinin karşısında durur ve bakış, bir ömrü değiştiren bir ilişkinin başlangıcı olur. Bir Alman ressamın bu romanı sergi başlığı olarak seçmesi, bu nedenle tesadüften fazlasını ima ediyor. Robert Janitz’in “Kürk Mantolu Madonna” adlı yeni kişisel sergisi, 12 Kasım–12 Aralık tarihleri arasında Sevil Dolmacı Gallery’nin İstanbul’daki tarihi mekânı Villa İpranosyan’da izlenebilecek.
Yüzü görünmeyen portreler
Janitz’in uzun süredir sürdürdüğü “ters portreler” serisi, portre geleneğinin en temel vaadini askıya alıyor: bir yüzü görmek. Figürler sırtlarını izleyiciye dönüyor ya da yüzleri kadrajın dışında kalıyor. Resimlerde saçlar, uzun ve tekrar eden fırça darbeleriyle inşa ediliyor; bu darbeler kimi zaman ışığı taşıyor, kimi zaman figürü büsbütün örtüyor. Kemerler, kapılar ve iç içe geçen çerçeveler resim mekânının sınırlarını bulanıklaştırarak birer eşik hissi yaratıyor. İzleyici, bakmak istediği şeyi tam olarak göremediği için bakışının kendisiyle baş başa kalıyor.
Sergi, romanı resmetmiyor. Janitz’in yaklaşımı, Sabahattin Ali’nin metninin kalbindeki meseleleri, yani görmeyi, bakışı ve temsili başka bir açıdan ele almak. Raif Efendi’nin karşısında durduğu portrenin bir kadından çok bir bakışın tarihi olduğu düşünülürse, yüzünü göstermeyen figürler romanın ruhuna şaşırtıcı biçimde sadık kalıyor: görülen ile görünen arasındaki o kapanmayan mesafe.
Yağ, balmumu ve un
Janitz’in resimlerini teknik olarak da ayrıksı kılan, keten tuval üzerine yağlı boya, balmumu ve un karışımıyla çalışması. Bu alışılmadık malzeme bileşimi, yüzeye hem mat bir yoğunluk hem de fırçanın geçişini neredeyse kabartma gibi gösteren bir fiziksellik veriyor. Sanatçının geniş, saydam ve hareketli fırça darbeleri yıllar içinde imzasına dönüştü; ters portreler bu dilin figür üzerinde en kararlı uygulaması.
Marburg’dan Mexico City’ye bir yol
1962’de Almanya’nın Asfeld kentinde doğan Janitz, Marburg Üniversitesi’nde sanat tarihi ve Sanskritçe okudu; 1994–2008 yılları arasında Paris VIII Üniversitesi ile Cherbourg Güzel Sanatlar Okulu’nda ders verdi. İlk kişisel sergisini 1996’da Paris’te açan sanatçı, o günden bu yana Paris, Berlin, New York, Los Angeles, Brüksel, Seul ve Mexico City’de otuzun üzerinde kişisel sergi gerçekleştirdi. New York’ta on yılı aşkın bir süre yaşayan Janitz, 2020’de Mexico City’ye taşındı; bugün iki şehir arasında çalışıyor. Eserleri San Francisco Museum of Modern Art, Collezione Maramotti ve Hall Art Foundation gibi koleksiyonlarda yer alıyor. Türkiye’deki ilk sergisi “Labirent” 2021’de yine Sevil Dolmacı’da açılmıştı; “Kürk Mantolu Madonna” bu ilişkinin yeni ve en edebi halkası.
İstanbul’da bir Berlin sahnesi
Serginin Villa İpranosyan gibi tarihi bir yapıda açılması, romanın galeri sahnesine ikinci bir katman ekliyor: izleyici, Raif Efendi gibi bir eşikten geçip yüzünü göremediği figürlerin karşısında duruyor. Kasım ayında İstanbul’un yoğun sergi takviminde edebiyatla resmin bu kadar doğrudan konuştuğu bir başka başlık bulmak güç. Sergi 12 Aralık’a kadar açık.
Görsel: Robert Janitz, “La Fille de Berlin” (Berlinli Kız), 2023, keten tuval üzerine yağlı boya, balmumu, un, 65 × 50 cm. Sevil Dolmacı Gallery’nin izniyle.