70’lerin ikinci yarısında İngiltere’de Punk’ların toplumsal düzene karşı çıkışları, Türkiye’de kendini ancak 12 Eylül 1980 darbesinden sonra uzun saç, küpe ve yırtık jean’lerle göstermeye başladı. Punk’lar dış görünüşleriyle özgür olmaya çalışıyorlardı. Bu özgürlük savaşı sokak kavgalarına neden oluyordu ama Türkiye’deki Punk’lar kendilerine hiçbir zaman gerçek anlamda yer edinemediler. Türk toplumunda Punk, bir tür “sapıklık” ya da “özentilik” olarak algılanıyordu.
İlk yasal albüm Rashit’ten 1999 yılında geldi: “Telaşa Mahal Yok”. Punk’ın Türkiye’deki 1978 ile 1999 yılları arasındaki değişimini “Türkiye’de Punk ve Yeraltı Kaynaklarının Kesintili Tarihi” isimli kitapta da görebilmek mümkün. Bu yazıyı hazırlarken bu kitapla karşılaşınca, gerçek anlamda bu akımın içinde yer almış ve almakta olan birileriyle konuşmam gerektiğini fark ettim.
Önce Rashit grubunun gitaristi Tolga Özbey ve vokalisti Oğuz Taktak ile konuştum. Yedi yıllık bir aradan sonra yeni albümleri “İnsan Neslinin Sonu”nu çıkardıklarını ve 1 Haziran’da Kadıköy Karga Bar’da konser vermeye hazırlandıklarını öğrendim.
Felsefe, politik hareket, yaşam tarzı, müzik türü… Punk için bu gibi birçok tanım kullanılıyor. Size göre Punk nedir?
T.Ö.: Punk da diğer tüm gençlik alt kültürleri gibi hayata getirilmiş bir yorum, bir tavır. Şüphesiz her Punk’ın kafasında farklı bir tanım var. Temelde otorite karşıtı, özgürlükçü bir düşünce sistemi, kendi içinde dallı budaklı bir dünya. “Anarko ekolojist” duruşa sahip birçok umutlu Punk olduğu gibi dünyanın durumuna karamsar bakan “nihilist” Punklar da çok. Benim kişisel tanımım ise Punk’ın, “Do it yourself” (Kendin yap) etiğine bağlı bir hayatta kalma biçimi olduğu.
O.T.: 1977’deki Punk patlamasının etkisi Tünay Akdeniz’in “Dişi Denen Canlı” 45’liğinin kapağına “Punk-rock” yazmasıyla eş zamanlı olarak başladı. Sonrasında 80 darbesi geldi ve aslında gerçek Punk’lar 80’lerin sonlarında Sultanahmet çevresinde turistlerle haşır neşir olarak türediler. Headbangers grubunu ilk Türk Punk grubu saymak yanlış olmaz. Türk Punk’ı 90’lı yıllarda Rashit’in de içinde aktif olarak yer aldığı bir yeraltı alt kültürüne dönüştü.
T.Ö.: 80 sonrası Özal Türkiye’sinde olduğu gibi, günümüzde salt bir Punk alt kültürünün yaygın olduğunu söyleyemeyiz. 90’larda bir yığın grup, konser ve fanzin (alternatif basılı materyal) vardı. Geleneksel Punk günümüzde yerini birçok başka alternatif alt kültüre bıraktı. Artık çeşitlilik çok ve insanlar “Punk” tanımına kilitli kalmak istemiyor, bu bence çok daha özgürlükçü bir bakış açısı.
Türk Punk müziğini nasıl tarif edersiniz?
O.T.: Türk Punk’ı başta Batı etkisiyle başlamış olsa da zaman içinde coğrafyanın özelliklerini içine alarak yerelleşmeyi başardı. Ülkemizde belli bir döneme kadar İngilizce sözlerle Punk müzik yapılıyordu. Böylece gruplar yurt dışına açılabileceklerini düşünüyorlardı. Neyse ki günümüzde böyle bir zorlama hissedilmiyor ve müzik yerel dinleyicisine ulaşabiliyor.
T.Ö.: Muhalif duruş gençliğin ruhunda var. “Punk” benzeri akımlar gençlik var olduğu sürece şüphesiz değişecek, dönüşecek ama var olmaya devam edecektir.
Grubunuz Rashit’ten bahsedecek olursak, yasal olarak ilk Punk Rock albümünü sizin çıkardığınızı biliyoruz. O zamanlar tepkiler nasıldı?
O.T.: 1993-1999 arasında geçen yeraltı dönemimize “Telaşa Mahal Yok” ile nokta koymuştuk. Döneminin ötesinde radikal bir albümdü, gerekli ilgiyi fazlasıyla gördü. O albümün virüsü yaymak gibi bir misyonu vardı. Sonrasında o kadar çok grup kuruldu ve albüm yayınlandı ki bu bile o albümü yayınladığımız için kendimizi kurban etmemize değdi.
T.Ö.: Yeni albümümüz modern dünyanın insanı insan yapan özellikleri yok edişini anlatıyor. Çevremizi “Başarıya tapmayan yok edilecek” gibisinden bir korku söylemi kapladı. Sistem çalıştırıyor ve boş zaman hegemonyası ile yönetiyor. Boş zamanınızda tüketerek, hem çalıştığınız zamanlarda kaybettiğiniz akıl sağlığınızı tekrar geri kazanmaya çabalıyorsunuz hem de aslında sistemin işleyişini garantiliyorsunuz. Tüm dünya aslında bir AVM’ye dönüştürüldü.
Bugün yaptığınız müzik eskisinden nasıl farklılaşıyor? Konserlerinizi nereden takip edebiliriz?
O.T.: Bugün 90’lı yıllarda yaptığımız müziği yapmıyoruz. Artık yaşımızın ve enstrümanlarımıza hâkim olmamızın da getirisiyle daha yetişkin müziği yaptığımızı söyleyebilirim. Çok farklı bir yerde duruyoruz ama Punk ruhu bir lanet gibi sürekli içimizde. Konserlere gelmek isteyenler www.rashit.com sitesinden bizi takip edebilirler.
RASHİT’TEN SONRA günümüzün en ünlü Street-Punk gruplarından biri olan The Ayılar’ın vokalisti ve gitaristi Murat Yılmaz ile konuştum. Murat’a Punk’ın alt kültürlerini, bugünkü Punk’ları ve gruplarının politikasını sordum.
Kendinizi “Skinhead” olarak tanımladığınızı okudum. Punk ve Skinhead nasıl ayrışıyor? Skinhead’ler 1969 yılında İngiltere’de ortaya çıktılar. Genelde liman işçileriydiler. İşini yapıp evine dönmeden bira içen apolitik bireyler… Kavga ettikleri için “Arkadan birileri çekmesin” diye saçlarını kazıyorlardı. Dazlaklık buradan geliyor. İşçi oldukları için sağlam kıyafetler giyerlerdi. Örneğin Dr. Martens’in burunlarında çelik olan postalları. Günümüzde de aynıdır bu postallar. Punk’lar ise 70’lerde Londra’daki işsizlik ve para sorunu yüzünden ortaya çıkmışlar. İsyan ediyorlar. Bizim apaçi kültürümüz gibi. Ülkemizde o isyan arabesk müzikle bastırılmıştır. Yani Punk, müzikten çok bir propaganda malzemesi ama günümüzde moda oldu. O dönemlerde adamın giydiği ekose pantolon veya taktığı çengelli iğnenin arkasındaki amaç insanlardan farklı olup bir simgeyi temsil etmekti. Şimdi bu ceketler, postallar modanın bir parçası halini aldı. Tam bir çelişki!
Benim hayatımda “Do it yourself” müzik, kıyafet, yemek gibi birçok yönde canlanıyor. Punk popüler bir müzik olmadığı için kendi müziğimizi kendimiz yapıyoruz. Kimse bize albüm çıkarmıyor. Kendi ceketimizi kendimiz tasarlıyoruz. Maliyeti daha düşük oluyor. Hamburgerimi bile evde kendim yapıyorum.
10 yıldır Türkiye’de Punk müzik yapıyorsunuz.
Bu süreçte Punk’lara bakış ne yönde değişti?
İyi yönde değişti. Kırmızı saçım, piercing’lerim, ekose pantolonum ve deri ceketimle Kadıköy’de dolaştığım zaman tehdit ederlerdi, saldırıya uğrardık. Artık tüm bunların moda olması ve internette herkesin her şeyi görebilmesiyle normal karşılanır olduk.
Genç Punk’lar neler yapıyor?
Hafta sonları çıkıp bira içiyorlar. Genelde arka sokaklarda randevulaşıp buluşuyor, müzik konuşuyorlar.
Sizin grubun politikası nedir?
Savaşı, uyuşturucuyu sevmiyorum. Bir pantolona 10-20 TL’den fazla para vermem. Demek ki ben anti-kapitalistim. The Ayılar’ın duruşu daha bireysel, politikamız kendi hayatımızda uyguladıklarımızla alakalı.
1969’da İngiltere’de ortaya çıkan Skinhead’ler kavga ettikleri için arkadan birileri çekmesin diye saçlarını kazıyorladı. Dazlaklık buradan geliyor.
Belki de Punk’ın kalıcı bir etkisinin olması bu ulaşılabilir “kendin yap” konseptine dayalıdır. İngiliz küratör Andrew Bolton da moda ve Punk’ın benzerliğine tam bu noktada işaret ediyor. “Do it yourself” (Kendin yap) ve “Houte couture (Kişiye özel!)” Sonrasında da Punktan esinlenen Karl Lagerfeld’ler, Balenciaga’lar, Balmain’ler var. Tasarımlara payet, tüy gibi geleneksel aksesuarlar yerine fermuarları, çengelli iğneleri, yırtıkları getirenler. Liz Hurley’nin giydiği, Gionni Versace tasarımlı “Çengelli İğneli Elbise” unutulmaz. Metropolitan’da da sergileniyor tabii.
30 yaşında, İstanbul’da yaşıyor.
15 yaşından beri Punk müzik dinliyor. Punk onun için çok önemli. Punk’ı işçi sınıfının protesti, isyanı ve bir müzik akımı olarak tanımlıyor. İstanbul’da modern, batılı bir birey olmanın zor olduğu düşünüyor. Dövmeleriniz varsa, alternatif bir şekilde de giyiniyorsanız, durumun daha da zorlaştığını söylüyor. Sokaklarda giyim tarzı yüzünden rahatsız edildiğini de dile getiriyor.
Şeminur Sunay
18 yaşında, İstanbul’da yaşıyor.
Beş yıldır Punk. Şeminur için Punk özgürlük, sokak sanatı, hiçbir şeyin kişiye engel koyamadığı özgürce yaşanılan bir dünya. Şeminur yeşil saçlarından dolayı sokaklarda problem yaşadığını söylüyor. İnsanların bu tarz şeylere alışkın olmadığını, sözlü tacize uğradığını da belirtiyor. Taksim’de ve Kadıköy’de ise insanları kendi kardeşi gibi hissediyor.
Can İmamoğlu
20 yaşında, Antalya’da yaşıyor. Beş yıldır Punk müzik dinliyor. Türk Punk gruplarını dinleyerek başlamış. Antalya’da yapılan konserlerin hiç rağbet görmediğini, gelen kişi sayısının 15-20 olduğunu söylüyor. “Punk’ım” diye geçinen çok kişi olduğunu ama konser, etkinlik olduğunda kimsenin katılmadığını da ekliyor. Punk, Can için bir yaşam tarzı!
Erhan Erdil
23 yaşında, İstanbul’da yaşıyor.
Yedi yıldır Punk müzik dinliyor, üç yıldır da kendini Punk olarak görüyor. Belirli olarak gittiği bir yer yok, genelde sokaklarda vakit geçiriyor. Herkesin birbiriyle aynı göründüğü bir yerde yaşarken farklı gözükmekten ötürü her türlü zorlukla karşılaştığını söylüyor. Punk onun için otorite ile mücadele etmenin bir yolu.
Kıvanç Künk
20 yaşında, Bursa’da yaşıyor.
15 yaşından beri Punk. Kapalı mekânları sevmediği ve parası olmadığı için genelde sokaklarda takılıyor. Toplumumuzun bazı şeyleri kaldıramadığını düşündüğü için çok kavga ettiğini söylüyor. Başını sıkça belaya sokuyor ve bakışlar hep üstünde oluyor. Punk Kıvanç için gerçekten doğru olan yaşam ve düşünce biçimi.